|
Themadag: Leerling in crisis: Neurode-escalation als antwoord - Antwerpen, 21 november 2025
De uitnodiging van deze themadag stelde ons volgende kwestie: “Leerkrachten voelen zich onder druk om bij een leerling in crisis in te grijpen en de veiligheid te herstellen, maar wat kan dat concreet betekenen?” De themadag beloofde een antwoord te bieden, een belofte die zeker werd ingelost. Met hun uitgebreide expertise, boeiende verhalen en praktische rollenspelen leidden Christoph en Elke Göttl ons door de dag, die naar de mening van velen veel te snel voorbij was. De betrokkenheid van de groep was zeer groot en het onderwerp bleek een vruchtbare bodem voor een rijke uitwisseling. De locatie en de samenwerking met CNO (Universiteit Antwerpen) droegen eveneens bij aan een zeer welkom gevoel. Velen toonden onmiddellijk interesse in een vervolg. Ons vormingsnetwerk zal hier opnieuw, samen met CNO Antwerpen én Christoph en Elke, verder op in gaan. Wordt vervolgd… Stefanie Duyvejonck vertelt hieronder wat ze onthouden heeft van de dag en licht zo een tipje van de sluier op: wat betekent Neurode-escalatie in de praktijk? |
|
|
Eerst zelfregulatie! Zelfregulatie vormt de eerste stap binnen enkele eenvoudige lichaamsgerichte tools om een escalatie te onderbreken. Inzicht in de eigen zelfregulatie helpt je om de escalatie vanuit een andere invalshoek te bekijken. Het helpt je ook om de situatie “heel even” te doorbreken vooraleer verder te gaan. Deze onderbreking wordt door training steeds kleiner. Vanuit het publiek kwamen tal van voorbeelden naar voor over hoe we onszelf kunnen reguleren, wat alleen maar kan betekenen dat we daar vaak al heel bewust mee omgaan. Drie eenvoudige tips vanuit de lichaamsgerichte therapie van Christoph en Elke werden gedeeld: “ademhalen, hand op je hart en wiegende bewegingen”. |
|
Ben je rood of groen?
Wie “rood” is, is nog ongereguleerd. Dan is er ofwel zelfregulatie ofwel ondersteuning van een ander nodig om “groen” te worden. Zelfregulatie leert je opnieuw hoe je “groen” kunt worden. Co-regulatie helpt ons om de gereguleerde staat (“groene staat”) van de ander automatisch over te nemen. |
|
“It’s all about body-language”
Een kort theoretisch kader: Ons brein bestaat uit verschillende delen die op korte of lange termijn handelen. Bij acuut gevaar of escalatie domineert ons reptielenbrein, waardoor we alleen maar kunnen vechten, vluchten of bevriezen. In deze staat is er geen aandacht voor wat anderen zeggen. Elke boodschap die wordt gegeven is veel te complex en komt niet binnen. Wat blijft over? Lichaamstaal ‘lezen’, de toon van een stem horen en interpreteren. |
|
|
Word de sociale oriëntatiepersoon! Enkel als sociale oriëntatiepersoon kan je invloed uitoefenen op de ander om daarna de situatie om te buigen. Hoe doe je dat nu? Met jouw lichaamstaal kan je jouw aanwezigheid vergroten. Een open houding, oogcontact en een fysieke uitnodiging (bijv. een arm geven) geven de persoon in escalatie het signaal dat je een ‘radar’ bent en geen gevaar lijkt. Je creëert hierdoor “pure aanwezigheid”. Vervolgens geef je een “signaal” om de situatie te onderbreken. Dit signaal kan visueel of auditief zijn. Het kan ook te maken hebben met trillingen, temperatuur, een veilige aanraking, … Het is een zintuigelijk signaal waarbij pijn absoluut vermeden moet worden. |
|
Hierna start je met “spiegelen”: je neemt eenzelfde houding aan, herhaalt bepaalde woorden, stemt je ademhaling af op die van de ander, erkent en benoemt de emoties, …
Enkel daarna kan de verbinding tot stand komen en kan er een oplossing voor de situatie worden gezocht. Intuïtie kan hierbij een krachtig middel zijn. De uitnodiging luidt: experimenteer en ontdek wat voor jou werkt. Verschillende rollenspelen toonden vervolgens hoe Christoph in uiteenlopende situaties de sociale oriëntatiepersoon werd. |
|
Ter afsluiting: Christoph is kinder- en jeugdpsychiater en arts met specialisatie in lichaamsgerichte therapie. Elke is traumatherapeut, gespecialiseerd in lichaamsgerichte therapie. Samen combineerden ze praktijk en theorie tijdens hun boeiende toelichting over neuro de-escalatie, een methode die zij zelf ontwikkeld hebben.
|
|
Hoe sluit Neurode-escalatie aan bij NAGV?
NAGV staat voor een vorm van gezag waarbij relaties centraal staan i.p.v. controle en dwang. Voor veel leerkrachten sluit het gedachtegoed mooi aan bij de leerkracht die ze willen zijn.
De 6 pijlers en de onderliggende houding kunnen leerkrachten helpen om ook bij twijfel, onmacht, aanhoudend ongewenst gedrag,… vanuit kracht en verbinding te blijven handelen. Het steunnetwerk staat daarin centraal: je hoeft het niet alleen te doen. De mantra smeed het ijzer als het koud is helpt leerkrachten om zich niet te verliezen in het moment van een conflict. De kracht van NAGV zit voor een stuk in het feit dat je er altijd op terug kan komen.
Dat betekent echter niet dat je op het moment zelf van een moeilijke situatie niets doet. Als een leerling zich niet aan een afspraak houdt, op de speelplaats gedrag stelt dat niet veilig is, lesgeven onmogelijk maakt,… heb je op het moment zelf óók iets te doen. Door krachtig standpunt in te nemen, de stilte te gebruiken, aanwezig te blijven, het steunnetwerk te betrekken, in te zetten op de-escalerende taal en houding kan je vaak voorkomen dat een situatie op de spits gedreven wordt of de onmacht overneemt.
Maar wat als dit niet genoeg is? Wat als je contact verliest met een leerling, de situatie fysiek onveilig wordt, je jezelf in het rood voelt gaan,… Net dan zie je leerkrachten vaak teruggrijpen naar controle en dwang. Leerkrachten stellen dan soms gedrag dat niet meer klopt met de eigen waarden. Daardoor komt de relatie met de leerling onder druk. De pijlers van NAGV vallen als een kaartenhuisje in elkaar…Leerkrachten voelen zich daar vaak niet goed bij, zoals in volgende getuigenissen.
Omdat ik de enige man in het team ben, word ik soms uit de leraarskamer geroepen als er gevochten wordt. Vaak is mijn aanwezigheid genoeg om de gemoederen te bedaren. Laatst kreeg ik een leerling niet rustig. Met alle ogen van leerlingen en collega’s in mijn rug heb ik de leerling spartelend de hele speelplaats over naar binnen gesleept. Dit voelde zo niet okee! Ik wil dit nooit meer meemaken, maar weet niet wat ik dan wél had kunnen doen.
In onze school is het soms heel moeilijk om leerlingen de klas uit te krijgen als ze storen. Wij overwegen een training in fysieke technieken om leerlingen in die situaties in bedwang te houden, zodat we ze fysiek kunnen verwijderen. Veel leerkrachten zien dat echter helemaal niet zitten. Er moet toch een meer humane manier zijn om met deze situaties om te gaan?
Wat als er ook als het ijzer heet is handelen mogelijk is met respect voor zowel leerling als verantwoordelijke volwassene? Wat als het mogelijk is om ook op die momenten de relatie intact te laten, misschien zelfs te versterken? Neurode-escalatie® kan ons hierbij de weg wijzen.
Neurode-escalatie® is een vernieuwende, geweldloze benadering die concrete handvatten aanreikt om situaties waarin iemand in crisis gaat te de-escaleren op een manier die respectvol is voor alle betrokkenen: leerkrachten, leerlingen en omstanders. Met neurode-escalatie® onderbreken we escalaties, maken contact met de persoon in escalatie door het gebruik van neurobiologische signalen en bieden we ze opnieuw de ervaring van verbinding en veiligheid.
De lichaamsgerichte technieken versterken leerkrachten en begeleiders om geaard te blijven en stevige ondersteuning te bieden aan de escalerende jongere, zelfs onder druk. In scholen kan het bijvoorbeeld gebruikt worden om een leerling in crisis te kalmeren zonder het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen, verwijdering of straf. Het effect van neurode-escalatie® is niet afhankelijk van intelligentie, leeftijd, fysieke of mentale toestand van de leerling.
NAGV staat voor een vorm van gezag waarbij relaties centraal staan i.p.v. controle en dwang. Voor veel leerkrachten sluit het gedachtegoed mooi aan bij de leerkracht die ze willen zijn.
De 6 pijlers en de onderliggende houding kunnen leerkrachten helpen om ook bij twijfel, onmacht, aanhoudend ongewenst gedrag,… vanuit kracht en verbinding te blijven handelen. Het steunnetwerk staat daarin centraal: je hoeft het niet alleen te doen. De mantra smeed het ijzer als het koud is helpt leerkrachten om zich niet te verliezen in het moment van een conflict. De kracht van NAGV zit voor een stuk in het feit dat je er altijd op terug kan komen.
Dat betekent echter niet dat je op het moment zelf van een moeilijke situatie niets doet. Als een leerling zich niet aan een afspraak houdt, op de speelplaats gedrag stelt dat niet veilig is, lesgeven onmogelijk maakt,… heb je op het moment zelf óók iets te doen. Door krachtig standpunt in te nemen, de stilte te gebruiken, aanwezig te blijven, het steunnetwerk te betrekken, in te zetten op de-escalerende taal en houding kan je vaak voorkomen dat een situatie op de spits gedreven wordt of de onmacht overneemt.
Maar wat als dit niet genoeg is? Wat als je contact verliest met een leerling, de situatie fysiek onveilig wordt, je jezelf in het rood voelt gaan,… Net dan zie je leerkrachten vaak teruggrijpen naar controle en dwang. Leerkrachten stellen dan soms gedrag dat niet meer klopt met de eigen waarden. Daardoor komt de relatie met de leerling onder druk. De pijlers van NAGV vallen als een kaartenhuisje in elkaar…Leerkrachten voelen zich daar vaak niet goed bij, zoals in volgende getuigenissen.
Omdat ik de enige man in het team ben, word ik soms uit de leraarskamer geroepen als er gevochten wordt. Vaak is mijn aanwezigheid genoeg om de gemoederen te bedaren. Laatst kreeg ik een leerling niet rustig. Met alle ogen van leerlingen en collega’s in mijn rug heb ik de leerling spartelend de hele speelplaats over naar binnen gesleept. Dit voelde zo niet okee! Ik wil dit nooit meer meemaken, maar weet niet wat ik dan wél had kunnen doen.
In onze school is het soms heel moeilijk om leerlingen de klas uit te krijgen als ze storen. Wij overwegen een training in fysieke technieken om leerlingen in die situaties in bedwang te houden, zodat we ze fysiek kunnen verwijderen. Veel leerkrachten zien dat echter helemaal niet zitten. Er moet toch een meer humane manier zijn om met deze situaties om te gaan?
Wat als er ook als het ijzer heet is handelen mogelijk is met respect voor zowel leerling als verantwoordelijke volwassene? Wat als het mogelijk is om ook op die momenten de relatie intact te laten, misschien zelfs te versterken? Neurode-escalatie® kan ons hierbij de weg wijzen.
Neurode-escalatie® is een vernieuwende, geweldloze benadering die concrete handvatten aanreikt om situaties waarin iemand in crisis gaat te de-escaleren op een manier die respectvol is voor alle betrokkenen: leerkrachten, leerlingen en omstanders. Met neurode-escalatie® onderbreken we escalaties, maken contact met de persoon in escalatie door het gebruik van neurobiologische signalen en bieden we ze opnieuw de ervaring van verbinding en veiligheid.
De lichaamsgerichte technieken versterken leerkrachten en begeleiders om geaard te blijven en stevige ondersteuning te bieden aan de escalerende jongere, zelfs onder druk. In scholen kan het bijvoorbeeld gebruikt worden om een leerling in crisis te kalmeren zonder het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen, verwijdering of straf. Het effect van neurode-escalatie® is niet afhankelijk van intelligentie, leeftijd, fysieke of mentale toestand van de leerling.
Getuigenissen: de effecten van Neurode-escalatie in een school
In onderstaande videofragmenten delen een schooldirecteur en leerkracht uit Stuttgart hun ervaringen met het implementeren van neuro-de-escalatie in een school voor kinderen met gedrags- en hechtingsproblemen. Na intensieve opleidingen en begeleiding maakte de school een fundamentele omslag: van beheersen en fixeren naar preventie, relatiegericht werken en het bieden van veiligheid. De aanpak leidde tot minder escalaties, meer rust in de school en een positieve verandering in de houding en het taalgebruik van het hele team.
In onderstaande videofragmenten delen een schooldirecteur en leerkracht uit Stuttgart hun ervaringen met het implementeren van neuro-de-escalatie in een school voor kinderen met gedrags- en hechtingsproblemen. Na intensieve opleidingen en begeleiding maakte de school een fundamentele omslag: van beheersen en fixeren naar preventie, relatiegericht werken en het bieden van veiligheid. De aanpak leidde tot minder escalaties, meer rust in de school en een positieve verandering in de houding en het taalgebruik van het hele team.
|
|
|
